Ở Việt Nam, khung tiêu chuẩn có thể dựa trên TCVN 11041, trong đó TCVN 11041-2:2017 quy định riêng về trồng trọt hữu cơ. Việt Nam cũng quy định việc chứng nhận sản phẩm hữu cơ phải do tổ chức chứng nhận bên thứ ba thực hiện.

Một trang trại cà phê Organic đúng nghĩa cần có

Không sử dụng các chất bị cấm trong canh tác hữu cơ.

Đất phải được đánh giá nguy cơ ô nhiễm từ bên ngoài.

Có biện pháp bảo vệ đất, chống xói mòn và duy trì độ phì.

Sử dụng phân hữu cơ, phân ủ, vật liệu hữu cơ và các nguồn dinh dưỡng được phép.

Nếu đất trước đây sử dụng hóa chất bị cấm, phải trải qua thời gian chuyển đổi theo tiêu chuẩn chứng nhận. Chẳng hạn, USDA yêu cầu đất không được sử dụng chất cấm trong ít nhất 3 năm trước khi thu hoạch cây trồng hữu cơ.

Đây là điểm rất quan trọng.

Organic không có nghĩa là “không bao giờ được sử dụng bất kỳ vật tư nào”. Một số vật tư có nguồn gốc tự nhiên hoặc nằm trong danh mục được phép có thể được sử dụng, nhưng phải đúng tiêu chuẩn chứng nhận.

Nguyên tắc của nông nghiệp hữu cơ Việt Nam là không sử dụng vật tư là chất hóa học tổng hợp trong các giai đoạn sản xuất và phải giảm ô nhiễm đối với con người và môi trường.

Một vườn Organic tốt thường không phải là một “rừng cà phê đơn độc”, mà là một hệ sinh thái nông nghiệp:

Cây che bóng.

Cây phủ đất.

Cây họ đậu.

Thảm thực vật được quản lý hợp lý.

Tạo môi trường cho thiên địch.

Bảo vệ đa dạng sinh học.

Hạn chế đất trống và xói mòn.

Mục tiêu là làm cho cây cà phê khỏe tự nhiên, thay vì phụ thuộc vào thuốc hóa học.

Các tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế cũng nhấn mạnh việc bảo tồn đa dạng sinh học, cân bằng sinh thái, tuần hoàn tài nguyên và bảo vệ chất lượng đất, nước.

4. Nguồn nước phải được kiểm soát

Nước tưới cần được đánh giá để tránh nguy cơ:

ô nhiễm hóa chất;

nước thải;

kim loại nặng;

nguồn ô nhiễm từ khu vực xung quanh.

Đặc biệt với trang trại nằm cạnh các vùng canh tác thông thường, phải có vùng đệm và biện pháp ngăn nhiễm chéo phù hợp.

Thay vì tư duy:

Sâu → phun thuốc → hết sâu

thì Organic hướng đến:

Đất khỏe → cây khỏe → hệ sinh thái cân bằng → sâu bệnh được kiểm soát

Ưu tiên các biện pháp:

Canh tác → cơ học → sinh học → vật tư được phép

Các tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế cũng yêu cầu ưu tiên các biện pháp quản lý, cơ học và sinh học để kiểm soát cỏ dại, sâu bệnh trước khi sử dụng vật tư được phép.

Đối với cà phê Organic, tôi đặc biệt khuyến nghị xây dựng quy trình:

Thu hái → phân loại → loại quả xanh/quả khô → vận chuyển → tiếp nhận → chế biến

Quan trọng nhất là không để cà phê Organic bị trộn lẫn với cà phê thông thường.

Nếu trang trại vừa có khu Organic vừa có khu thông thường, việc phân khu, nhận diện và kiểm soát dòng sản phẩm phải rất rõ ràng.

Đây là điểm nhiều người bỏ qua.

Một trang trại Organic chuyên nghiệp phải chứng minh được:

Lô đất nào → trồng giống gì → sử dụng vật tư gì → ngày nào → thu hoạch bao nhiêu → chế biến thế nào → bán cho ai.

Các hệ thống chứng nhận hữu cơ như USDA yêu cầu cơ sở duy trì hồ sơ chi tiết về sản phẩm hữu cơ được sản xuất, mua và bán để có thể truy xuất trong chuỗi cung ứng.

Đây là điểm cần phân biệt rất rõ:

“Canh tác theo hướng hữu cơ” ≠ “được chứng nhận Organic”.

Muốn bán sản phẩm với tuyên bố Organic theo một thị trường/chứng nhận cụ thể, trang trại phải đáp ứng bộ tiêu chuẩn tương ứng và được tổ chức chứng nhận kiểm tra.

Ví dụ, quy trình USDA gồm:

Đăng ký → xây dựng hệ thống sản xuất → nộp hồ sơ → kiểm tra thực địa → đánh giá → cấp chứng nhận → kiểm tra định kỳ.

EU cũng yêu cầu nhà sản xuất hữu cơ được đăng ký và kiểm tra bởi cơ quan/tổ chức kiểm soát được công nhận; hoạt động được kiểm tra ít nhất hằng năm.

Có thể hình dung một trang trại Organic cà phê Đắk Lắk như thế này

Đất sạch

↓

Nguồn nước được kiểm soát

↓

Cây cà phê + cây che bóng + cây phủ đất

↓

Dinh dưỡng hữu cơ

↓

Kiểm soát sâu bệnh sinh học

↓

Thu hái quả chín

↓

Phân loại và chế biến riêng

↓

Truy xuất từng lô

↓

Kiểm tra & chứng nhận Organic

Một trang trại cà phê Organic thật sự không chỉ tạo ra một hạt cà phê “không hóa chất”.

Nó phải tạo ra một hệ thống:

ĐẤT KHỎE → CÂY KHỎE → HỆ SINH THÁI KHỎE → HẠT CÀ PHÊ SẠCH → TRUY XUẤT ĐƯỢC → CHỨNG NHẬN ĐƯỢC.